| الگوی مفهومی «نقض پیمان» در قرآن؛ ارزیابی انتقادی رویکرد «المعجم فی فقه لغة القرآن» در تحلیل واژگان «ذنب» و «خطیئة» |
| کد مقاله : 1104-CONF-FULL (R2) |
| نویسندگان |
|
فاطمه آگهی *1، معصومه شیردل2 1استادیار گروه معارف دانشگاه کوثر بجنورد،بجنورد، ایران 2استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران |
| چکیده مقاله |
| اثر گرانسنگ «المعجم فی فقه لغة القرآن و سر بلاغته»، با گردآوری منابع متقدم، گامی مهم در مطالعات واژگانی قرآن برداشته است؛ با این حال، روششناسی این کتاب به دلیل غفلت از ابزارهای کلیدی معناشناسی مدرن، در سه سطح با کاستیهای بنیادین مواجه است که درک نظاممند و عمیق از ساختار معنایی قرآن را دشوار میسازد. این پژوهش با رویکردی تطبیقی-انتقادی و با بهرهگیری از معناشناسی تاریخی و ساختاری به ارزیابی رویکرد «المعجم» از طریق مطالعه موردی واژگان «ذنب» و «خطیئة» در میدان معنایی «گناه» میپردازد. یافتهها نشان میدهد که این غفلت روششناختی، نخست به تحلیلهای لغوی ناقص و غیردقیق در سطح ریشهشناسی منجر شده و واژگان را از تحولات تاریخی معناییشان جدا میسازد. این ضعف اولیه در سطحی بالاتر، «المعجم» را از فهم دقیق مولفههای متمایز و روابط سیستمی میان واژگان همحوزه، مانند «اثم» و «ذنب»، عاجز ساخته و تفاوتها را به مرزهای مبهم تقلیل میدهد. مهمتر از همه، این شیوه تحلیلی مانع از کشف الگوهای مفهومی کلان (مانند الگوی «نقض پیمان» برای ذنب) و ساختارهای بینامتنی در قرآن میشود؛ ساختارهایی که بخش مهمی از بلاغت و اعجاز قرآنی را تشکیل میدهند. این مقاله در راستای تکمیل تلاشهای ارزشمند «المعجم»، نتیجه میگیرد که دستیابی به فهمی عمیق و نظاممند از «فقه اللغة» و نظام دلالی قرآن، مستلزم بهکارگیری ضروری ابزارهای تحلیل تاریخی و ساختاری است. این ابزارها پژوهشگر را از گردآوری صرف دادهها فراتر برده و با کشف لایههای پنهان معنایی و روابط ساختاری، کاستیهای سهگانه فوق را مرتفع میسازند. |
| کلیدواژه ها |
| المعجم فی فقه لغة القرآن، المعجم فی فقه لغة القرآن، معناشناسی تاریخی-ساختاری، ذنب، خطیئة، نقد روششناختی. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
